khanay-farmuda
هل تريد التفاعل مع هذه المساهمة؟ كل ما عليك هو إنشاء حساب جديد ببضع خطوات أو تسجيل الدخول للمتابعة.

اذهب الى الأسفل
avatar
Admin
المساهمات : 61
تاريخ التسجيل : 22/04/2022
معاينة صفحة البيانات الشخصي للعضوhttps://khanay-farmuda.ahlamontada.com

#ئایە_فەرموودەکانی_محمدی_مەهدی_صەحیحن؟ #بەشی (١) Empty #ئایە_فەرموودەکانی_محمدی_مەهدی_صەحیحن؟ #بەشی (١)

السبت مايو 21, 2022 11:29 pm
#ئایە_فەرموودەکانی_محمدی_مەهدی_صەحیحن؟ #بەشی (١) Fb_img17
#ئایە_فەرموودەکانی_محمدی_مەهدی_صەحیحن؟ #بەشی (١) Captur16

#ئایە_فەرموودەکانی_محمدی_مەهدی_صەحیحن؟
#بەشی (١)
نوسینی: باوکی غەزالی
پێداچوونەوەو تەعلیقات: مامۆستا نافع عبد اللەگرتکی
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
بسم اللە الرحمن الرحیم

تەنیا ئامانجم لەو لێکۆڵینەوەیە تەکفیر نەکردنی موسڵمانانە، چونکە بەهۆی تەصحیحی زاناگەورەکانی موتەئخیرین بۆ بابەتی مەهدی خەڵک تەکفیر کراوە. جا لێرەدا لەسەر مەنهەجی تەعلیلی لێکۆڵینەوە لە فەرموودەکانی مەهدی کراوە زۆر بەوردی.

ئەو فەرموودانەی کە لەبارەی محمدی مەهدییەوە هاتووە گشتیان زەعیفن لەسەر مەنهەجی تەعلیلی زانا موتەقەددیمینەکان، مانای ئەوەش نادا ئەگەر زەعیف بوو ئیتر ئیشی پێ ناکرێ نەخێر، ئەمە دوورە لەمەنهەجی زانستییەوە، ئەگەرچی سەلەف فەرموودەکانی مەهدیان بەزەعیف داناوە، بەڵام لەهەمان کاتدا لەڕووی مەنهەجی ئیستیدلالیەوە کاری پێ کراوەو بێ کێشەیە، وە زۆرێک لەو فەرموودانەش کە لەبارەیەوە هاتوون ئەوە لەلای زانا موتەئخیرینەکان بەصەحیح دانراون و کاریشیان پێ کردوون.

کێشەی مەهدی بەشێکی زۆر کەم لەزاناکان بە کێشەیەکی سیاسی دایدەنێن، لەئەنجامی کێشەکانی نێوان عەبباسیەکان و ئومەوییەکان و شیعەکان ئەم فەرموودانەیان داناوەو، شوێنکەوتووانی خۆیانیان پێ دڵخۆش کردووە. بەڵام ئەمە ڕاست نییەو دوورە لەمەنهەجی زانستی و واقیعی و مێژوویی. وە زۆرینەی ئوممەتیش تا حەددێکی موتەواتیر بڕوایان بەهاتنی مەهدی هەیە.

ئێمە سەرەتا ڕیوایەتی ئەبو داود دەهێنین، کە لە پێنچ ڕێگاوە لە عاصمی کوڕی بەهدەلییەوە ڕیوایەتی کردووە. عاصم بەمونفەریدی لەزیڕڕی کوڕی حوبەیشەوە گێڕاویەتیەوە ئەویش لە عبد اللە کوڕی مەسعودەوە. جا لەبەشی یەکەم لێکۆڵینەوە لەڕیوایەتی یەکەمی پیاوەکانی دەکەین کە بزانین پیاوەکانی چۆن چۆنینە لەمیزانی سەندیکای فەرموودەناساندا.

مەنهەجی ئەبوداود لەسونەنەکەی هەر حەدیسێکی لەژێر هەربابێکدا هێنابێ ئەوە لای ئەبوداود ئەصەححی فەرموودەیە لەو بابەدا، زاراوەی ئەصەححیش لای ئەو مانای صەحیحی نادا بەڵکوو لەناو ڕیوایەتەکان چاکترین ڕیوایەتی هێناوە ئەگەرچی زەعیف و عیللەتداریش بێ، چونکە لەوە چاکتری نەدۆزیتەوە. شێخمان مامۆستا نافیع دەفەرمووێ: "مەنهەجی ئەبوو داود لەسەر مەنهەجی ئیستدلالییە، کە فەرموودەیەکی صەحیح دەهێنێ یاخود لە شێوەی ئەو یاخود نزیک لەو، جا هەرموودەیەکیش ئەبو داود لەسەری بێدەنگ بوو ئەوە فەرموودەیەکی صاڵحە واتە: چاکە. بەڵام لەسەر مەنهەجی ئەهلی تەعلیلیدا یان دەبێ صەحیح بێ یان سەقیم و نەخۆش. وە ئەصڵیش لە لای ئەبو داود بۆ هەر بابێک یەک فەرموودە یان دوو فەرمودەیە، جا ئەگەر زیاتر بوو ئەوە داخیلی مەنهەجی (مجمل الأخبار) دەبێت لە یەک بابدا. بێگومان ئەمەش دەچێتە قاڵبی مەنهەجی (مقارنة المرويات)(بەراورد کردنی ڕیوایەتەکان) بەڵام لەهەمان کاتیشدا ئەو بابە لەوەندە فەرموودە تێناپەڕێت". وتەکەی تەواو بوو

1ـ (حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ عُبَيْدٍ، حَدَّثَهُمْ، وحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ يَعْنِي ابْنَ عَيَّاشٍ، وحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، وحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا زَائِدَةُ، ح وحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ فِطْرٍ، الْمَعْنَى وَاحِدٌ، كُلُّهُمْ عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرّ, عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَوْ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيَا إِلَّا يَوْمٌ» - قَالَ زَائِدَةُ فِي حَدِيثِهِ: «لَطَوَّلَ اللَّهُ ذَلِكَ الْيَوْمَ»، ثُمَّ اتَّفَقُوا - «حَتَّى يَبْعَثَ فِيهِ رَجُلًا مِنِّي» - أَوْ «مِنْ أَهْلِ بَيْتِي» - يُوَاطِئُ اسْمُهُ اسْمِي، وَاسْمُ أَبِيهِ اسْمُ أَبِي" زَادَ فِي حَدِيثِ فِطْرٍ: «يَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطًا، وَعَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ ظُلْمًا وَجَوْرًا» وَقَالَ: فِي حَدِيثِ سُفْيَانَ: «لَا تَذْهَبُ، أَوْ لَا تَنْقَضِي، الدُّنْيَا حَتَّى يَمْلِكَ الْعَرَبَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي، يُوَاطِئُ اسْمُهُ اسْمِي». قَالَ أَبُو دَاوُدَ: «لَفْظُ عُمَرَ وَأَبِي بَكْرٍ بِمَعْنَى سُفْيَان[١].

ئه‌بو داود له‌م هه‌موو ڕێگایانه‌وه‌ له‌ عاصمی ڕیوایه‌ت كردووه‌, كه‌چی هه‌موو ڕێگاكانیش زه‌عیفن لەسەر مەنهەجی تەعلیلی بەڵام لەلای موتەئخرین صەحیحن. مامۆستا نافع دەفەرمووێ: "ئەبوو داود لێرەدا هەردوو مەنهەجی بەکارهێناوە، وە پێمان دەڵێ لەڕووی تەعلیلیەوە ڕاستە لاوازە بەڵام لە ڕووی ئیستدلالییەوە کێشەی نییە". وتەکەی تەواو بوو

واته‌: ئه‌ بو داود ئه‌فه‌رمووێت: 1ـ موسه‌دده‌د بۆی باس كردین, كه‌وا عومه‌ری كوڕی عوبه‌ید بۆیانی باس كردووه‌. 2ـ وه‌ محمدی كوڕی عه‌لا بۆی باس كردین و فه‌رمووی: ئه‌بو به‌كری كوڕی عه‌ییاش بۆی باس كردین. 3ـ وه‌ موسه‌دده‌د بۆی باس كردین و فه‌رمووی: یه‌حیا بۆی باس كردین له‌ سوفیانی سه‌وریه‌وه‌. 4ـ وه‌ ئه‌حمه‌دی كوڕی ئیبڕاهیم بۆی باس كردین و فه‌رمووی: عبید الله كوڕی موسا بۆی باس كردین و فه‌رمووی: زائیده‌ هه‌واڵی پێداین. 5ـ ئه‌حمه‌دی كوڕی ئیبڕاهیم بۆی باس كردین و فه‌رمووی: عبید الله كوڕی موسا له‌ فیطڕه‌وه‌ بۆی باس كردم. هه‌موو ئه‌و پیاوانه‌ له‌ عاصمه‌وه‌ ڕیوایه‌تیان كردووه‌, وه‌ عاصمیش له‌ زیرڕه‌وه‌ ئه‌ویش له‌ عبد الله كوڕی مه‌سعوده‌وه‌ (ڕه‌زاى خواى لێ بێت) ڕیوایه‌تی كردووه‌ كه‌وا پێغه‌مبه‌رى خوا ــ صلی اللە علیە وسلم، ئه‌فه‌رمووێت: "ئه‌گه‌ر بێت و یه‌ك ڕۆژ بمێنێ له‌ دونیا ـ له‌ ڕیوایه‌تی زائیده‌دا هاتووه‌ (كه‌وا خواى گه‌وره‌ ئه‌م ڕۆژه‌ درێژ ئه‌كاته‌وه‌)[٢]، هه‌تاوه‌كوو پیاوێك له‌ مندا یاخود له‌ خانه‌واده‌كه‌م ئه‌نێرێ, جا ناوى ئه‌و پیاوه‌ ناوه‌كه‌ى تێك ئه‌كه‌وێته‌وه‌ له‌گه‌ڵ ناوى من واته‌: هاوشان و به‌رامبه‌ره‌ وه‌كوو ناوی من, وه‌ ناوی باوكیشی وه‌كوو ناوی باوكی منه‌, وه‌ له‌ ڕیوایه‌تی فیطریشدا ئه‌و زیاده‌یه‌ هاتووه‌: زه‌وى پڕ ئه‌كات له‌ دادو یه‌كسانی, هه‌روه‌كوو چۆن له‌ پێشتردا پڕببوو له‌ سته‌م و ده‌ست درێژی), وه‌ له‌ ڕیوایه‌ته‌كه‌ى سوفیانی سەوریشدا هاتووه‌: (دونیا ناڕوات هه‌تاوه‌كوو پیاوێك له‌ خانه‌واده‌كه‌م ده‌سه‌ڵاتی عه‌ڕه‌ب ئه‌گرێته‌ ده‌ست و ناوه‌كه‌ى تێك ئه‌كه‌وێته‌وه‌ له‌گه‌ڵ ناوى من).

ڕوونكردنه‌وه‌:

مه‌لا عه‌لی قاری ئه‌فه‌رمووێت: "له‌فزی (هه‌تاوه‌كوو پیاوێك له‌ مندا یاخود له‌ خانه‌واده‌كه‌م ئه‌نێرێ) ڕاویه‌كه‌ لێره‌دا گومانی هه‌یه‌, جا ڕاجیایی هه‌یه‌ كه‌ ئایا له‌ نه‌وه‌ى حه‌سه‌نه‌ یاخود حوسێن, وه‌ ئه‌كرێ كۆكه‌ره‌وه‌ى نه‌ژادی هه‌ردوو حه‌سه‌نه‌ین بێت (واته‌: حه‌سه‌ن و حوسێن), جا ئه‌وه‌ی دیارتر بێ ئه‌و پیاوه‌ له‌ باوكیه‌وه‌ حه‌سه‌نیه‌, وه‌ له‌ دایكیشیه‌وه‌ حوسێنیه‌, ئه‌مه‌ش وه‌كوو به‌راوردكردنێك كه‌ ڕوویداوه‌ بۆ ڕۆڵه‌ى ئیبڕاهیم كه‌ ئیسماعیل و ئیسحاقه‌, هه‌موو پێغه‌مبه‌ره‌كانى نه‌وه‌ى ئیسڕائیل له‌ نه‌وه‌ى ئیسحاقینه‌, وه‌ پێغه‌مبه‌رى خۆشمان هه‌واڵی داوه‌ كه‌وا له‌ نه‌وه‌ى ئیسماعیله‌, ئیتر شوێنی گشتیانی گرته‌وه‌, جا به‌ڕاستی چاكترین له‌ جێ دانانه‌, وه‌ بووه‌ كۆتایی هه‌موو پێغه‌مبه‌ران. (جا ناوى ئه‌و پیاوه‌ هاوشان و به‌رامبه‌ره‌ وه‌كوو ناوی من, وه‌ ناوی باوكیشی وه‌كوو ناوی باوكی من) ناوه‌كه‌ى محمدی كوڕی عبد الله ئه‌بێ, ئه‌مه‌ش به‌رپه‌رچه‌ بۆ شیعه‌كان كه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌و مه‌هدیه‌ به‌ڵێن پێدراوه‌ ئه‌وه‌ قائیمی چاوه‌ڕوانكراو محمدی كوڕی حه‌سه‌نی عه‌سكه‌ریه‌. (زه‌وى پڕ ئه‌كات له‌ دادو یه‌كسانی) دووباره‌كردنه‌وه‌یه‌كی ڕوونه‌ بۆ ڕه‌چه‌ڵه‌ك باشیه‌كه‌ى هه‌روه‌كوو پێشه‌خۆشی كه‌ یارمه‌تیده‌ره‌ بۆ نه‌ژاده‌كه‌ى, واته‌: ڕووی زه‌وی به‌ گشتی پڕ ئه‌كات له‌ دادو یه‌كسانی یاخود خاكی عه‌ڕه‌ب و ئه‌وه‌ش كه‌ شوێنی كه‌وتووه‌, جا مه‌به‌ست به‌ خه‌ڵكه‌كه‌یه‌تی, هه‌روه‌كوو چۆن له‌ پێشتردا پڕببوو له‌ سته‌م و ده‌ست درێژی. (دونیا ناڕوا) واته‌: له‌ناو ناچێ و كۆتایی نایێ, (هه‌تاوه‌كوو ده‌سه‌ڵاتی عه‌ڕه‌ب ئه‌گرێته‌ ده‌ست) واته‌: ئه‌وانه‌ى كه‌ شوێنیان ئه‌كه‌ون چونكه‌ ئه‌وه‌ى كه‌ ئه‌بێته‌ ئیسلام عه‌ڕه‌بیه‌ , (پیاوێك له‌ خانه‌واده‌كه‌م ناوه‌كه‌ى تێك ئه‌كه‌وێته‌وه‌) واته‌: ناوه‌كه‌ى وه‌كوو ناوى منه‌, واته‌: وێنه‌ى ناوه‌كه‌ى وه‌كوو وێنه‌ى ناوى منه‌, ئه‌مه‌ش محمدی كوڕی مه‌هدیه‌ "[٣].

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ئه‌بو داود له‌ (سنن أبی داود)(ژ4281) ڕیوایه‌تی كردووه‌. شوعه‌یب ئه‌ڕنائوت ئه‌فه‌رمووێت: "صه‌حیحه‌ به‌غه‌یرى خۆی, وه‌ ئه‌م سه‌نه‌ده‌ش حه‌سه‌نه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى عاصمی تێدایه‌ پیاوێكی ڕاستگۆیه‌و فه‌رمووده‌ى حه‌سه‌نه‌, وه‌ باقی پیاوه‌كانی تریشی متمانه‌ پێككراون, وه‌ فطر: ئه‌وه‌ ئیبن و خه‌لیفه‌یه‌, وه‌ زائیده‌ش: ئه‌وه‌ ئیبن و قودامه‌یه‌. وه‌ سوفیانیش: ئه‌وه‌ سه‌وریه‌, وه‌ یه‌حیاش: ئه‌وه‌ ئیبن و سه‌عیدی قه‌ططانه‌, وه‌ ئیبن و لجه‌وزی له‌ (العلل المتناهیة)(ب2/ل861) ئه‌فه‌رمووێت:"سه‌نه‌ده‌كه‌ى حه‌سه‌نه‌". وه‌ ئه‌حمه‌دیش له‌ (مسند أحمد)(ژ3571), وه‌ ئیبن و حیببان له‌ (صحیح إبن حبان)(ژ5953) ڕیوایه‌تیان كردووه‌و سه‌نه‌ده‌كه‌شی حه‌سه‌نه‌. وه‌ هه‌روه‌ها له‌ ئه‌بو سه‌عیدی خودریه‌وه‌ ئه‌حمه‌د له‌ (مسند أحمد)(ژ11313), وه‌ ئه‌بو یه‌علا له‌ (مسند أبی یعلى)(ژ987), وه‌ ئه‌بو نوعه‌یم له‌ (الحلیه‌ الأولیا‌ء)(ب3/ل101), وه‌ حاكم له‌ (مستدرك)(ب4/ل557) ڕیوایه‌تیان كردووه‌و سه‌نه‌ده‌كه‌شی صه‌حیحه‌". بڕوانه‌: (سنن أبی داود بتحقیق الشیخ شعیب الأرنؤوط)(ب6/ل337/ژ4282) طبعة دار الرسالة العالمیة. وه‌ هه‌روه‌ها ئه‌لبانیش به‌ حه‌سه‌ن و صه‌حیحی داناوه‌ بڕوانه‌: (سنن أبی داود بتحقیق الشیخ الألبانی)(ب1/ل765/ژ4282) طبعة مكتبة المعارف.

#جه‌ڕح_و_ته‌عدیلی_ڕیوایه‌تی_یەکەمی_ئه‌بو_داود.

أ ـ ئه‌بو حه‌سه‌ن موسه‌دده‌دی كوڕی موسه‌رهه‌دی كوڕی موسه‌ربه‌لی كوڕی موسته‌وره‌دی ئه‌سه‌دی به‌صرییه‌: ئیبن و حه‌جه‌ر ئه‌فه‌رمووێت:"متمانه‌ پێكراو حافیزه‌, وه‌ له‌ چینی ده‌یه‌مه‌و له‌ساڵی 228كۆچی وه‌فاتی كردووه‌". بڕوانه‌: (تقریب التهذیب)(ب1/ل935/ژ6642). وه‌ یه‌حیاى كوڕی مه‌عین و یه‌حیای كوڕی سه‌عیدی قه‌ططان و بوخاری و نه‌سائی و جه‌عفه‌ری كوڕی عوسمان و ئیبن و ئه‌بی حاته‌م متمانه‌یان پێداوه‌, وه‌ ئه‌حمه‌دی كوڕی حه‌نبه‌ل و محمدی كوڕی هاڕوون به‌ڕاستگۆیان داناوه‌. خه‌ڵكێكی زۆر فه‌رمووده‌یان لێوه‌ ڕیوایه‌تكردووه‌ له‌وانه‌ بوخارى و ئه‌بو داودو غه‌یری ئه‌مانه‌ش" بڕوانه‌: (سیر الأعلام النبلا‌ء)(ب10/ل591). كه‌واته‌: موسه‌دده‌د پیاوێكی صه‌حیحه‌.

ب ـ یه‌حیای كوڕی سه‌عیدی كوڕی فه‌ڕڕوخی ته‌میمی, ئه‌بو سه‌عیدی قه‌ططانی به‌صرییه‌: ئیبن و حه‌جه‌ر ئه‌فه‌رمووێت:"متمانه‌پێكراو شاره‌زاو حافیزو ئیمام و پێشه‌نگ بووه‌, له‌ چینی گه‌وره‌كانى نۆیه‌مه‌, له‌ ساڵی 198كۆچی وه‌فاتی كردووه‌", بڕوانه‌: (تقریب التهذیب)(ب1/ل1055/ژ7607). یه‌حیای كوڕی مه‌عین و ئه‌حمه‌دی كوڕی حه‌نبه‌ل و ئه‌بوحاته‌می ڕازی و عه‌لی كوڕی مه‌دینی و به‌ندارو ئه‌بو لوه‌لیدی ته‌یاڵیسی و ئه‌بو عه‌وانه‌و ئه‌بو به‌كری صه‌غانی و خه‌ڵكێكی زۆر متمانه‌یان پێداوه‌و به‌ڕاستگۆیان داناوه‌". بڕوانه‌: (سیر الأعلام النبلا‌ء)(ب9/ل176). كه‌واته‌: ئه‌بو سه‌عیدی قه‌ططان پیاوێكی صه‌حیحه‌.

ج ـ ئه‌بو عبد الله سوفیانی كوڕی سه‌عیدی كوڕی مه‌سڕوقی سه‌ورییه‌: ئیبن و حه‌جه‌ر له‌باره‌یه‌وه‌ ئه‌فه‌رمووێت: "متمانه‌ پێكراو و حافیزو شه‌ڕعزان و عابید و ئیمام و حوججه‌ بووه‌, له‌ سه‌رووى چینی حه‌وته‌مه‌, وه‌ كه‌م جارانێكیش ته‌دلیس ئه‌كات, له‌ساڵی 161 كۆچی وه‌فاتی كردووه‌". بڕوانه‌: (تقریب التهذیب)(ب1/ل394/ژ2458). وه‌ (سیر الأعلام النبلا‌ء)(ب7/ل230). كه‌واته‌: پیاوێكی صه‌حیحه‌.

د ـ ئه‌بو به‌كری قۆڕئان خوێن عاصمی كوڕی به‌هده‌له‌ كه‌ ئیبن و ئه‌بی نه‌جودی كوفیه‌: ئیبن حه‌جه‌ر ئه‌فه‌رمووێت: "ڕاستگۆیه‌و وه‌همیشی هه‌یه‌, وه‌ فه‌رمووده‌شی له‌ هه‌ردوو صه‌حیحه‌یندا به‌یه‌ك به‌ستراوه‌ته‌وه‌". (فه‌رمووده‌ى به‌یه‌ك به‌ستراوه‌ته‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌: كه‌سی فه‌رمووده‌ گێڕه‌ڕه‌وه‌كه‌ بڵێ: فڵان و فڵان بۆیان باس كردین (حدثنا فلان وفلان), جا متمانه‌ پێكراوه‌كه‌ هیچ زیانێكی پێ ناگه‌یێنرێت به‌هۆی ئه‌و ڕاویه‌ زه‌عیفه‌ى كه‌ له‌و نزیككراوه‌ته‌وه‌، به‌ڵكوو سوودی بۆ ڕاویه‌ زه‌عیفه‌كه‌ش ئه‌بێت, پوخته‌ى وته‌ هه‌واڵه‌كه‌ زیاتر به‌هێز ئه‌بێت ئه‌گه‌رچی ئه‌و فه‌رمووده‌ی كه‌ موتابه‌عه‌شی كراوه‌ زه‌عیف بێت, جا بوخاری و موسلیم فه‌رمووده‌یان له‌و پیاوه‌وه‌ ڕیوایه‌ت نه‌كردووه‌ ته‌نیا بۆ به‌هێزكردنی ئه‌و چه‌ند ڕیوایه‌ته‌ى خۆیان فه‌رمووده‌ى ئه‌و پیاوه‌یان وه‌ك به‌یه‌ك به‌ستنه‌وه‌یه‌ك و نزیكخراوه‌یه‌ك به‌كار هێناوه‌. وه‌ حافیزی عیجلیش ئه‌فه‌رمووێت: "خه‌ڵكی به‌صڕاى ئه‌یان فه‌رموو: "كه‌سێك بوو له‌ لوتكه‌ى متمانه‌ پێكردن بوو له‌ قوڕئاندا", وه‌ هه‌روه‌ها متمانه‌ پێكراویش بوو له‌ فه‌رمووده‌دا". وه‌ زه‌هه‌بیش ئه‌فه‌رمووێت: نه‌سائی ئه‌فه‌رمووێت: "عاصم حافیز نیه‌". وه‌ حافیزی میززیش ئه‌فه‌رمووێت: "محمدی كوڕی سه‌عد ئه‌فه‌رمووێت: كه‌سێكی متمانه‌ پێكراوه‌ به‌ڵام زۆر هه‌ڵه‌ى هه‌یه‌, وه‌ عبد الله كوڕی ئه‌حمه‌دیش له‌ یه‌حیای كوڕی مه‌عینه‌وه‌ ڕیوایه‌تی كردووه‌ كه‌وا فه‌رموویه‌تی: "خراپ نیه‌", وه‌ ئه‌حمه‌دی كوڕی عبد الله عه‌جلیش ئه‌فه‌رمووێت: "عاصم خاوه‌نی سوننه‌و خوێندنه‌وه‌ى قوڕئانه‌, وه‌ متمانه‌ پێكراو لووتكه‌ بوو له‌ خوێندنه‌وه‌ى قوڕئاندا, وه‌ ئه‌شگوترێ: ئه‌عمه‌شیش فه‌رمووده‌ى بۆ ئه‌گێڕایه‌وه‌و ئه‌ویش لێیه‌وه‌ ڕیوایه‌تی ئه‌كرد, وه‌ ڕاجیایش هه‌یه‌ له‌سه‌رى ئه‌و فه‌رموودانه‌ى كه‌ له‌ زیرری كوڕی حوبه‌یشی و ئه‌بو وائیله‌وه‌ ڕیوایه‌ت ئه‌كرد(ئه‌مه‌ش ئامژه‌یه‌ به‌ زه‌عیفی ڕیوایه‌تی ئه‌و له‌و دوانه‌وه‌), وه‌ یه‌عقوبی كوڕی سلێمانیش ئه‌فه‌رمووێت: له‌ فه‌رمووده‌یدا شلۆقی هه‌یه‌, وه‌ متمانه‌ پێكراویشه‌, وه‌ عبد الرحمانی كوڕی ئه‌بو حاته‌میش ئه‌فه‌رمووێت: پرسیارم له‌ باوكم كرد ده‌رباره‌ى ئه‌ویش فه‌رمووی: چاكه‌, وه‌ دووباره‌ ئه‌فه‌رمووێت: پرسیارم كرد له‌ ئه‌بو زوڕعه‌ ئه‌ویش فه‌رمووی: متمانه‌ پێكراوه‌, جا عبد الرحمن ئه‌فه‌رمووێت: ئه‌وه‌م بۆ باوكم باس كرد ئه‌ویش فه‌رمووی: ئه‌وه‌ شوێنی ئه‌و نیه‌ تا بگوترێ متمانه‌ پێكراوه‌ چونكه‌ ئیبن و عوله‌ییه‌ قسه‌ى له‌باره‌وه‌ كردووه‌و ئه‌فه‌رمووێت: هه‌ر كه‌سێك ناوی عاصم بوو ئه‌وه‌ حیفزی خراپه‌, وه‌ باوكم فه‌رمووی: شوێنه‌كه‌ى له‌لاى من ڕاستگۆییه‌, وه‌ فه‌رمووده‌ى چاكه‌, وه‌ له‌و حافیزانه‌ش نیه‌". وه‌ هه‌روه‌ها زه‌هه‌بی دووباره‌ ئه‌فه‌رمووێت: "ئیمامێكی ڕاستگۆیه‌, وه‌ داڕه‌قوطنیش ئه‌فه‌رمووێت: شتێك له‌ حیفزه‌كه‌ى هه‌یه‌", وه‌ هه‌روه‌ها ئیبن و حیڕاش فه‌رموویه‌تی: له‌ فه‌رمووده‌یدا (نَكِرَه‌) هه‌یه‌ واته‌: ئینكارى كردن له‌ فه‌رمووده‌كه‌ى هه‌یه‌و فه‌رمووده‌ى ڕه‌تكراوه‌یه‌, وه‌ ئه‌بو جه‌عفه‌ری عوقه‌یلیش ئه‌فه‌رمووێت: هیچ شتێكی تێدانیه‌ ته‌نیا له‌به‌ر حیفزه‌كه‌ى نه‌بێت (واته‌ شتی خراپه‌ى تێدانیه‌ به‌ڵام حیفزه‌كه‌ى خراپه‌), وه‌ یه‌حیای قه‌ططانیش ئه‌فه‌رمووێت: هیچ پیاوێكم ده‌ست نه‌كه‌وت كه‌ ناوی عاصم بێت ئیللا بۆم ده‌ركه‌وت كه‌وا حیفزه‌كه‌ى خراپه‌". بڕوانه‌ (تقریب التهذیب)(ب1/ل471/ژ3071). (كتاب الثقات للعجلی)(ب1/ل239/736) طبعة دار الكتب العلمیة. (سیر الأعلام النبلا‌ء)(ب5/ل257). (الضعفا‌ء والمتروكین للحافظ الذهبي)(ل204/ژ2042) طبعة مكتبة النهضة الحدیثة. (التهذیب الكمال فی أسما‌ء الرجال للحافظ المزي)(ب13/ل473/ژ3002) طبعة (السودان من التاریخ القدیم إلى رحلة البعثة المصریة المؤلف عبد الله حسین) طبعة (ب1/ل255)كه‌واته‌ پیاوێكی زه‌عیفه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى حیفزی خراپ بووه‌ به‌ پێی جه‌ڕحكه‌ره‌كان به‌ تایبه‌تی ئیبن و عوله‌ییه‌ و داڕه‌ قوطنی و یه‌حیای قه‌ططان و ئه‌بو جه‌عفه‌رى عوقه‌یلی, وه‌ به‌پێی جه‌ڕحه‌كه‌ی یه‌عقوبی كوڕی سلێمانیش فه‌رمووده‌ى شلۆقه‌, وه‌ پێی ئیبن و حیڕاشیش فه‌رمووده‌ى مونكه‌ڕه‌, وه‌ هه‌میش ئه‌و ڕیوایه‌تانه‌ى كه‌ له‌ زیڕرو ئه‌بو وائیله‌وه‌ ڕیوایه‌ت ئه‌كات خیلاف هه‌یه‌ له‌سه‌رى به‌م پێپه‌ به‌ پێی ڕێساى فه‌رمووده‌كه‌ى له‌ نێوان وه‌رگرتن و ڕه‌تكرانه‌وه‌ ئه‌بێت ئه‌مه‌ ڕێیه‌كیان وه‌ به‌ ڕێی جه‌ڕحكه‌ره‌كانیش ئه‌وه‌ فه‌رمووده‌كه‌ى ئه‌چێته‌ به‌شی زه‌عیفه‌وه‌ والله اعلم. مامۆستا نافیع لەبارەیەوە دەفەرمووێ: "کێشەی نییە لەسەر ئوصوڵی موتەئخیرین ان شاء اللە".

ع ـ ئه‌بو مه‌ڕیه‌مى زیڕڕی كوڕی حوبه‌یشی ئه‌سه‌دی كوفی: ئیبن و حه‌جه‌ر ئه‌فه‌رمووێت: "متمانه‌ پێكراو گه‌وره‌و مه‌زنه‌, وه‌ له‌ چینی دووه‌مه‌, له‌ساڵی 82 یان 83 كۆچی وه‌فاتی كردووه‌", وه‌ زه‌هه‌بیش ئه‌فه‌رمووێت: زه‌مانى جاهیلیشی بینیوه‌, واته‌ سه‌رده‌می پێش ئیسلامه‌تی, وه‌ كه‌ وه‌فاتیشی كرد ته‌مه‌نی 127 یان 122 ساڵ بوو والله اعلم. بڕوانه‌: (تقریب التهذیب)(ب1/ل336/ژ2019). وه‌ (سیر الأعلام النبلا‌ء)(ب4/ل167). كه‌واته‌ پیاوێكی صه‌حیحه‌

ف ـ عبد الله كوڕی مه‌سعودی كوڕی غافیلی كوڕی حه‌بیبه‌, نه‌ژادی به‌ڕێزیان ئه‌چێته‌وه‌ سه‌ر موضەڕو نزار, واته‌: له‌ باپیره‌ گه‌وره‌كانیان له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌رى خوا ـ صلی اللە علیە وسلم، یه‌ك ئه‌گرنه‌وه‌و له‌یه‌ك هۆزو بنه‌ماڵه‌ن, دواى بیست و پێنچ كه‌س له‌وانه‌ى كه‌ له‌سه‌ره‌تا بوونه‌ موسڵمان ئه‌و بووه‌ته‌ موسڵمان, پیاوێكی ئه‌سمه‌رى كورته‌ باڵاو زه‌عیف بووه‌. وه‌ یه‌كێكه‌ له‌ هاوه‌ڵه‌ كۆچه‌رییه‌كان, زانایه‌كی به‌رزی نێو هاوه‌ڵی پێغه‌مبه‌رى خوا بووه‌ ـ صلی اللە علیە وسلم, توانیویه‌تی له‌گشت جه‌نگه‌كان له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌رى خوا ـ صلی اللە علیە وسلم، به‌شداری بكات, وه‌ شه‌ست و چوار فه‌رمووده‌ى له‌ صه‌حیحه‌ین به‌ موتته‌فیقی ڕیوایه‌ت لێوه‌ كراوه‌, وه‌ بوخاریش بیست و یه‌ك فه‌رمووده‌ى به‌ جیا لێوه‌ ڕیوایه‌ت كردووه‌, وه‌ موسلیمیش سی و پێنچ فه‌رمووده‌ى به‌جیا لێوه‌ ڕیوایه‌ت كردووه‌, وه‌ باقی فه‌رمووده‌كانى لاى ئه‌وانه‌ش ئه‌گاته‌ هه‌شت سه‌دو چل فه‌رمووده‌ به‌ دووباره‌وه‌, یه‌حیای كوڕی عوتبه‌ ئه‌فه‌رمووێت: "شه‌ست و سێ ساڵان ژیاوه‌", وه‌ یه‌حیای كوڕی كه‌ثیریش ئه‌فه‌رمووێت: "له‌ ساڵی سی و سێ كۆچی وه‌فاتی كردووه‌", زه‌هه‌بیش ئه‌فه‌رمووێت: "له‌وانه‌یه‌ له‌سه‌ره‌تاكه‌ى وه‌فاتی كردبێ", وه‌ هه‌ندێكیش ئه‌فه‌رموون: "سێ ساڵان به‌ر له‌ ئیمامی عوسمان وه‌فاتی كردووه‌".بڕوانه‌: (سیر الأعلام النبلا‌ء)(ب1_ل462) طبعة مؤسسة الرسالة.

#حوکمی_فەرموودەکە

مامۆستا نافیع دەفەرمووێ: "حوکمی فەرموودەکە حەسەنە نەوەک لاواز، لەبەرئەوەی بەشێکی باش لە لێکۆلەرانی سەردەم و موتەئخیرین بە لای کەمی بەحەسەنیان داناوە". وتەکەی تەواو بوو

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
[٢] زاناى فیزیایی ئه‌لبێرت ئه‌نیشتاین درێژبوونه‌وه‌ى زه‌مه‌ن و كورت بوونه‌وه‌ى زه‌مه‌نی له‌ تیۆرى ڕێژه‌ییدا سه‌لماند, وه‌ ئێستاكه‌ش بووه‌ته‌ بابه‌تێكی حه‌قیقی لاى گه‌ردوونناسه‌كان و فیزیاییه‌كان.

[۳] بڕوانه‌: (مرقاة المفاتیح شرح مشكاة المصابیح للعلامة ملا علی قاري الحنفي)(ب10/ل89/5452) طبعة دار الكتب العلمیة.
الرجوع الى أعلى الصفحة
صلاحيات هذا المنتدى:
لاتستطيع الرد على المواضيع في هذا المنتدى